Artykuły

2013 volume 4(2) pp. 6–14
Dodaj do ulubionych »

Ocena wpływu uczestnictwa w aktywnościach sportowych na jakość życia i poczucie lęku u osób z niepełnosprawnościami mieszkających w Turcji: badanie pilotażowe

Autorzy: Burcu Altun, Kezban Bayramlar, Nevin Ergun

2013-10-16.
sport, osoby z niepełnosprawnością narządu ruchu, jakość życia, poczucie lęku

Streszczenie

Cel pracy: Badanie przeprowadzono w celu oceny wpływu uprawiania sportu na jakość życia i poczucie lęku u osób z niepełnosprawnością narządu ruchu.

Materiał i metody: W ramach niniejszego badania udział wzięło łącznie 100 osób z niepełnosprawnością narządu, w tym 25 kobiet i 75 mężczyzn, mieszkających w prowincji Istambuł (Turcja), w wieku od 18–45 lat, niewykazujących zaburzeń na poziomie mentalno-kognitywnym. Wśród osób badanych 30 z nich to zawodowi sportowcy (grupa I), 38 – amatorzy lub uprawiający sport rekreacyjnie (grupa II), zaś 32 – nieuprawiający żadnego sportu (grupa III). W celu oceny jakości życia oraz poziomu poczucia lęku u osób badanych posłużono się narzędziami: Nottingham Health Profile (NHP) oraz State-Trait Anxiety Inventory (ISTAI).

Wyniki: Poziom poczucia lęku był niższy, zaś jakość życia wyższa u osób zajmujących się sportem zawodowo lub amatorsko niż u osób nieuprawiających żadnego sportu (p < 0,05).

Wnioski:  Wyniki badania są istotne, ponieważ pokazują, że uprawianie sportu stanowi czynnik wpływający na jakość życia i poziom poczucia lęku u osób z niepełnosprawnością.

Wstęp

Osoby z niepełnosprawnością, w zależności od stopnia niepełnosprawności, mogą doświadczać problemów fizycznych, emocjonalnych i społecznych. Problemy te wpływają negatywnie na jakość życia i zwiększają poziom poczucia lęku.

Światowa Organizacja Zdrowia definiuje jakość życia jako “sposób postrzegania przez daną jednostkę własnej pozycji w życiu w kontekście otaczających ją systemów kulturowych i wartości oraz w odniesieniu do stawianych celów, oczekiwań, standardów i kwestii ją zajmujących”. İnnymi słowy, jakość życia określa subiektywną percepcję własnego zdrowia danej jednostki w kontekście socjokulturowego otoczenia, w którym taka jednostka żyje. Z jakością życia wiąże się ściśle uczestnictwo społeczne [1, 2]. Jakość życia stanowi złożoną koncepcję, na którą wpływ mają zdrowie fizyczne, status psychologiczny, poziom niezależności, relacje społeczne oraz przekonania danej osoby [1].

Jakość życia uwarunkowana stanem zdrowia to definicja zorientowna na pacjenta, opisująca samopoczucie danej jednostki, na które wpływają choroby czy niepełnosprawność, i z którym łączą się aspekty fizyczne, psychologiczne i społeczne [3]. Jakość życia związana z kwestiami zdrowotnymi jest determinowana przez system ochrony zdrowia, strukturę społeczną i dostępne udogodnienia [4]. Pomiar jakości życia uwarunkowanej stanem zdrowia jest istotny w celu określenia skutków chorób przewlekłych.

W przypadku osób z niepełnosprawnością na jakość życia mają wpływ wszelkie nierówności w wielu dziedzinach życia, słabe zdrowie i ograniczenia związane z partycypacją takich osób w życiu społecznym. Dlatego ocena jakości życia i dokonanie niezbędnych pomiarów stają się istotne w kontekście rehabilitacyjnym [5].

Jednym z problemów wpływających na udział w życiu społecznym osób z niepełnosprawnością jest poziom poczucia lęku. Lęk, podobnie jak niepokój i stres, jest emocją odczuwaną subiektywnie. Pojawia się ona w przypadku zagrożenia integralności danej osobowości. Charakterystyczny dla naszych czasów element lęku, wywierajacy negatywny wpływ na barwny świat ludzkich emocji, prowadzi zasadniczo do powstawania problemów psychicznych [6].

Mimo że sama koncepcja poczucia lęku różni się w zależności od kultury i percepcji otoczenia, pewne uogólnienia można zastosować w odniesieniu do wszystkich społeczności. Te uogólnienia, włącznie z unikaniem wsparcia, oczekiwaniem negatywnego rezultatu, konfliktem wewnętrznym i niepewnością, są niezwykle istotne, gdyż pokazują pewne wspólne aspekty etiologii omawianej emocji [7]. 

Lęk może powodować zaburzenia fizjologiczne, mentalne i psychologiczne zarówno u osób z niepełnosprawnością , jak i u osób zdrowych. Mogą wzmocnić to poczucie dodatkowe problemy życiowe związane z niepełnosprawnością. Zważywszy na otoczenie rodzinne, w którym żyje osoba z niepełnosprawnością, środowisko społeczne, w którym egzystuje, oraz wszystkie problemy związane z niepełnosprawnością, można stwierdzić, iż poziom lęku u takich osób musi być wyższy niż u osób zdrowych. Aby znaleźć odpowiednie rozwiązanie tej sytuacji, przeprowadzić niezbędną ewaluację i móc wziąć pod uwagę kwestię programów rehabilitacyjnych, bardzo istotne jest określenie, które problemy prowadzą do poczucia lęku u osób z niepełnosprawnością. 

Sport, który swoimi zasadami wskazuje na normy życia społecznego, wykazuje wiele korzyści w przypadku osób z niepełnosprawnością. Dzięki niemu osoby z niepełnosprawnością mają okazję uczestniczyć w aktywnościach fizycznych i zwiększyć swoją pewność siebie. Ze względu na efekty rehabilitacyjne i lecznicze sportu i czynności fizycznych używa się ich jako fizycznych, mentalnych, emocjonalnych i społecznych narzędzi rozwojowych [8, 9]. Uczestnictwo osób z niepełnosprawnością w aktywnościach sportowych uwrażliwia na kwestie niepełnosprawności ogół społeczeństwa, a także odgrywa istotną rolę w zmianie związanych z tym negatywnych przekonań i zachowań. Osoby z niepełnosprawnością, dzięki uprawianiu sportu, przyswajają sobie zasady kooperacji oraz funkcjonowania relacji interpersonalnych w danej społeczności [10].

Cel pracy

Niniejsze badanie przeprowadzono w celu oceny efektów uczestnictwa osób z niepełnosprawnością w sporcie na ich jakość życia oraz poziom poczucia lęku.

Materıał ı metody

W badaniu wzięło udział łącznie 100 osób z niepełnosprawnością, w tym 75 mężczyzn i 25 kobiet w wieku pomiędzy 18–45 lat, mieszkających w prowincji Istambuł (Turcja). Zgodę na przeprowadzenie badania wydał Medical Surgery and Medical Research Ethics Committee (HEK 08/156-44).

Osoby badane podpisały zgodę na udział w badaniu w formie zaleconej przez Medical Surgery and Medical Research Ethics Committee. Osoby badane zaszeregowano do trzech grup. W grupie I znaleźli się zawodowi sportowcy (n: 30), w II – osoby uprawiające sport amatorsko lub rekreacyjnie (n: 38), zaś w III – osoby nieuprawiające żadnego sportu (n: 32).

Do osób badanych dotarto dzięki Turkey Physically Disabled Sports Federation, klubów sportowych dla osób z niepełnosprawnością, Istanbul Metropolitan Municipality, Department of Disability, Turkey Disabled Assosiation oraz The Spinal Cord Paralytics Association of Turkey.

Kryteria włączenia:

1 – niepełnosprawność narządu ruchu,

2 – wiek 18–45 lat,

3 – brak zaburzeń mentalnych/kognitywnych.

Jako kryterium wyłączenia uznano dobrowolne przerwanie uczestnictwa w badaniu.

 

Ewaluacja

W zakresie niniejszego badania osobom badanym zadawano pytania związane z cechami fizycznymi, poziomem wykształcenia i dochodu, nawykami, rodzajem i przyczyną niepełnosprawności.

 

Ewaluacja jakości życia związanej ze zdrowiem

W celu oceny jakości życia związanej ze zdrowiem osobom badanym rozdano turecką wersję narzędzia NHP [11].

 Zastosowany kwestionariusz dotyczył oceny sześciu wymiarów związanych z kondycją zdrowotną osób badanych: energią (3 pytania), bólem (8 pytań), reakcjami natury emocjonalnej (9 pytań), snem (5 pytań), izolacją społeczną (5 pytań) oraz aktywnością fizyczną (8 pytań).  Oto skróty wymienionych 6 części kwestionariusza: aktywność fizyczna (AF), ból (B), sen (S), poziom energii (PE), reakcje emocjonalne (RE) i izolacja społeczna (IS). Pytania, które zawarto w kwestionariuszu, mają charakter dychotomiczny (możliwe odpowiedzi to “tak” lub “nie”) , przy czym 0 oznacza “brak ograniczeń” (jest to najlepszy wynik), zaś “100” – “wszystkie wymienione ograniczenia” (jest to wynik najgorszy). Im wyższa liczba punktów, tym słabsza kondycja zdrowotna danej jednostki. Wynik poszczególnych części kwestionariusza stanowi sumę punktów przyznawanych za odpowiadające danej części odpowiedzi. Osoba badana otrzymuje określoną liczbę punktów za odpowiedzi na poszczególne pytania, a następnie sumuje się je i w ten sposób uzyskuje liczbę całkowitę, czyli wynik odpowiadający danemu wymiarowi kwestionariusza. Udzielanie odpowiedzi na pytania dychotomiczne jest dla uczestników badania łatwiejsze niż wypełnianie kwestionariuszy wielokrotnego wyboru [12]. NHP to jedno z najczęściej stosowanych do pomiaru narzędzi, które umożliwia uzyskanie rzetelnych i trafnych wyników [13].

 

Ewaluacja poziomu poczucia lęku

W celu oceny poziomu poczucia lęku u uczestników badania zastosowano turecką wersję STAI [14, 15]. Narzędzie składa się łącznie z 40 pytań, z czego 20 dotyczy stanu lęku, zaś 20 pozostałych – cechy lęku. Narzędzie bazuje na skali Likerta, w której badany określa, w jakim stopniu zgadza się z danym stwierdzeniem. Skala rozciąga się od odpowiedzi najniższej, czyli “zdecydowanie nie zgadzam się” do “zdecydowanie się zgadzam”, przy czym odpowiedzi skłaniające się ku tej drugiej opcji korelują z poczuciem większego niepokoju. W opisywanym narzędziu można wyróżnić dwie podskale: wyrażenia bezpośrednie, opisujące negatywne emocje oraz wyrażenia odwrócone, opisujące pozytywne emocje. Wyrażenia odwrócone znajdują się w pytaniach: 1, 2, 5, 8, 10, 11, 15, 16, 19, 20, dotyczących lęku-stanu oraz w pytaniach: 21, 26, 27, 30, 33, 36, i 39, dotyczących lęku-cechy. Po obliczeniu całkowitego wyniku odpowiadającemu wyrażeniom odwróconym liczbę tę odejmuje się od wyniku odpowiadającego wyrażeniom bezpośrednim. Do tego wyniku dodaje się wartość predefiniowaną i stałą. Wartość stała wynosi 50 w przypadku badania stanu lęku, zaś 35 – w przypadku badania cechy lęku. Końcowa wartość stanowi poziom poczucia lęku u danej osoby badanej.

Badanie stanu lęku odnosi się do tego, jak czuje się osoba badana podczas wypełniania kwestionariusza, zaś badanie cechy lęku dotyczy uczuć tej osoby w codziennym życiu.  Wyniki uzyskane w ten sposób różnią się teoretycznie, a ich zakres wynosi od 20–80. Wyższy wynik wskazuje na wyższe poczucie lęku, zaś niższy – na mniejszy lęk [15].

 

Analiza statystyczna

W celu analizy danych użyto, oprócz metod deskryptywnych (średnia, odchylenie standardowe, rozkład częstości), jednoczynnikowej analizy wariancji do badań porównawczych pomiędzy grupami, testu Tukey’a do porównania podgrup oraz testu zgodności chi-kwadrat do porównania danych jakościowych. Poziom istotności określono jako p < 0,05.

 

Wynıkı

Wyniki deskryptywne

Osoby badane były w wieku 18–45 lat. Średnią dla poszczególnych grup przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1. Średnia wieku w poszczególnych grupach

Po porównaniu grup w kategorii średniej wieku, zaobserwowano znaczną różnicę pomiędzy trzema badanymi grupami (tabela 1). Stwierdzono, że ta różnica wynika ze specyfiki osób z grupy III.

Wśród osób badanych 75% to mężczyźni, zaś 25% – kobiety. Rozkład według płci w poszczególnych grupach obrazuje tabela 2. Zaobserwowano znaczną różnicę pomiędzy grupami (p < 0,05) (tabela 2). Najmniej kobiet znalazło się w grupie I.

Tabela 2.  Płeć, stan cywilny, poziom wykształcenia, poziom dochodów oraz wspólczynnik palenia w poszczególnych grupach

Analiza osób badanych pod kątem stanu cywilnego wykazała, że 67% uczestników to osoby wolnego stanu, 31% – zamężne lub żonate, zaś 2% – wdowy. W tym zakresie nie zaobserwowano znaczących różnic pomiędzy grupami (p = 0,052) (tabela 2).

Analiza wykształcenia osób badanych wykazała, że 20% uczestników miało wykształcenie wyższe, 48% – szkoły średniej, 30% – szkoły podstawowej, zaś 2% określono jako piśmiennych. Zaobserwowano znaczną różnicę pomiędzy grupami (p = 0,001) (tabela 2). Najwięcej osób z najwyższym poziomem wykształcenia znalazło się w grupie I.

Analiza osób badanych pod kątem poziomu dochodów wykazała, że 45% zarabia pomiędzy 500–1000 TL, 33% – pomiędzy 1000–2000 TL, zaś 22% – powyżej 2000 TL. Obrazuje to tabela 2. Zaobserwowano znaczną różnicę w tym zakresie pomiędzy grupami (p = 0,001) (tabela 2). Osoby najlepiej zarabiające były uczestnikami grupy I.

Analiza pod kątem nawyku palenia papierosów wykazała, że 23% osób badanych regularnie pali. Obrazuje to tabela 2. Najwyższy współczynnik palenia zaobserwowano wśród osób należących do grupy III (tabela 2).

Ogólna analiza wykazała, że u 23% osób badanych rodzice są w jakiś sposób spokrewnieni. Analiza pod kątem zatrudnienia wykazała, że 12 osób było bezrobotnych, 10 –emerytowanych, 14 to studenci, 23 – zawodowi sportowcy, zaś pozostali należą do innych grup zawodowych.

Analiza pod kątem rodzaju niepełnosprawności wykazała, że 20% to paraplegicy, 18%  miało obustronny zespół post-polio, 18% przeszło jednostronną amputację kończyny dolnej, zaś 17% cierpi na jednostronny zespół post-polio. Rozkład rodzajów niepełnosprawności obrazuje tabela 3.

Tabela 3.  Rozkład grup w zależności od rodzaju niepełnosprawności

Analiza pod kątem przyczyny niepełnosprawności wykazała, że w 79% osób ma niepełnosprawność wrodzoną, zaś w 21% – nabytą. Zaobserwowano w tym zakresie znaczną różnicę pomiędzy grupami (p < 0,05). Jeśli chodzi o przyczyny niepełnosprawności nabytej, na pierwszym miejscu znajduje się zespół post-polio, zaś na drugim – wypadki drogowe (tabela 4).

Tabela 4. Rozkład grup w zależności od przyczyny niepełnosprawności

 

Wyniki różnic pomiędzy grupami w kategorii jakości życia

Analiza grup pod kątem jakości życia wykazała, że różnice pomiędzy poszczególnymi grupami są znaczne w podgrupach NHP, z wyjątkiem pytań dotyczących bólu, oraz w wyniku całkowitym (p < 0,05) (tabela 5).

Tabela 5. Porównanie grup pod kątem jakości życia

Zaobserwowano, że ta różnica wynika ze specyfiki grupy III (tabela 6). Najniższy poziom jakości życia wykazano w grupie III.

Tabela 6. Wielokrotne porównanie jakości życia pomiędzy grupami

Wyniki różnic pomiędzy grupami pod kątem poziomu poczucia lęku

Nie zauważono znaczącej różnicy pomiędzy grupami w zakresie poziomu stanu lęku (p = 0,121), zauważono ją jednak w zakresie cechy lęku (p = 0,017) (tabela 7).

Tabela 7. Porównanie grup pod kątem poziomu poczucia lęku

Na różnicę pomiędzy grupami w zakresie lęku-cechy wpłynęła specyfika III grupy (tabela 8). To w niej zaobserwowano najwyższy poziom cechy lęku. 

Tabela 8. Wieloktorne porównania grup pod kątem poziomu cechy lęku

Nie stwierdzono znaczącej różnicy (p = 0,529) (tabela 9) w porównaniach przeprowadzonych w celu określenia korelacji pomiedzy poziomem dochodu a poziomem lęku.

Tabela 8. Wieloktorne porównania grup pod kątem poziomu cechy lęku

 

Dyskusja

W niniejszym badaniu, które przeprowadzono w celu oceny wpływu uczestnictwa w sporcie na jakość życia i poczucie lęku u osób z niepełnosprawnością narządu ruchu, zaobserwowano, że uczestnictwo w aktywnościach fizycznych stanowi czynnik pozytywnie wpływający na jakość życia. Osoby z niepełnosprawnością zajmujące się sportem mają mniej problemów związanych z poczuciem lęku, a także twierdzą, że są szczęśliwsze i bardziej niezależne pod względem fizycznym. Zaobserwowano także, iż bez względu na rodzaj niepełnosprawności, wyróżnić można takie dyscypliny sportowe, które mogą uprawiać wszystkie osoby z niepełnosprawnością. Ich motywowanie do sportowej aktywności jest istotne z fizycznego, społecznego i psychologicznego punktu widzenia – podnosi bowiem świadomość i zwiększa niezależność życiową osób z niepełnosprawnością.

W niniejszym badaniu średnia wieku w grupie III była wyższa niż w grupach I i II. Slater i Meade [16] w pracy przeglądowej dotyczącej uczestnictwa w aktywności sportowej pacjentów z uszkodzeniem rdzenia kręgowego wykazali istotność wieku uczestników – młode osoby z niepełnosprawnością częściej uprawiały sport. Wyniki badań dotyczących kwestii wieku są analogiczne do badania opisywanego w niniejszej pracy. Świadomość w zakresie sportu osób z niepełnosprawnością zwiększyła się ostatnio dzięki wysiłkom ze strony Turkey Physically Disabled Sports Federation, nieznacznemu zainteresowaniu ze strony mediów, ogromnego sukcesu światowego koszykarzy na wózkach i jej wsparciu przez takie główne kluby sportowe, jak Galatasaray i Besiktas. Może mieć to wpływ na młodych pacjentów, którzy dzięki opisanym działaniom zainteresują się sportem. Mniejsze szanse mają na to starsze osoby z niepełnosprawnością, co jest spowodowane tym, że Turkey Physically Disabled Sports Federation istnieje dopiero od mniej więcej 20 lat, a wcześniej uprawianie sportu przez osoby z niepełnosprawnością nie było tak szeroko dostępne jak dzisiaj.    

Analiza pod kątem płci osób badanych wykazała, że 25% to kobiety – najmniej jest ich w grupie I. Niewielką liczbę kobiet wśród zawodowych sportowców można tłumaczyć tym, że sport jest szerzej dostępny dla mężczyzn z niepełnosprawnością niż dla kobiet z niepełnosprawnością, które nadal nie mają w Turcji takiej pozycji społecznej, na jaką zasługują.

Ostatnio Międzynarodowy Komitet Paraolimpijski musiał włożyć więcej wysiłku w zwiększenie liczby kobiet zajmujących się sportem, oraz kobiet-administratorek. W badaniu Andersona i wsp. [17] stwierdzono, że kobiety z niepełnosprawnością muszą radzić sobie zarówno z problemami, jakie niesie za sobą bycie kobietą, jak i z problemami związanymi z niepełnosprawnością. Należy podkreślić, że uczestnictwo w sporcie znacznie zmniejsza nierówność szans, niedostateczną pewność siebie oraz postrzeganie kobiety jako słabej istoty przez ogół społeczeństwa. Niższy poziom uczestnictwa w aktywnościach sportowo-rekreacyjnych u kobiet niż u mężczyzn stwierdzono także w badaniu przeprowadzonym przez Santiago i Coyle’a [18], w którym wzięło udział 170 osób z porażeniem mózgowym, polio i udarem. Podobne wyniki uzyskał Sallis [19]. Badanie opisywane w niniejszej pracy potwierdza w tym aspekcie wyniki innych badaczy.

Wśród osób badanych 67% to osoby wolnego stanu cywilnego. Zaobserwowano brak wpływu stanu cywilnego na poziom uczestnictwa w sporcie. Do takich samych wniosków doszli Wu i Wiliams [10], którzy przeprowadzili badanie wśród 143 osób z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. Inni badacze nie zgadzają się z powyższymi wnioskami [16].

Większość osób badanych ma wykształcenie na poziomie szkoły średniej i wyższej. Rozkład tych wskaźników w zależności od grup wykazał, że wyższy poziom wykształcenia charakteryzuje zawodowych sportowców. Wynik ten można tłumaczyć tym, że wraz ze zwiększaniem się poziomu wykształcenia, pogłębia się też socjalizacja. Analiza wykazała ponadto, że otoczenie społeczne osoby niepełnosprawnej, która skończyła szkołę wyższą i tej, która ma wykształcenie podstawowe jest inne. Osoby, które ukończyły jedynie szkołę podstawową, doświadczają pewnych ograniczeń związanych z uczestnictwem w innym otoczeniu niż dom i biuro – o ile pracują, podczas gdy osoba, która skończyła szkołę wyższą, ma więcej okazji do zmiany swojego środowiska. Co więcej, oczywiste jest, że studiowanie stwarza dość dużo możliwości uprawiania sportu, a tym samym może zwiększać świadomość studentów w tym zakresie.

Dzięki zdolności do patrzenia na świat z szerszej perspektywy lepiej wykształceni potrafią dostrzec, co robią inne osoby z niepełnosprawnością na całym świecie, i tym samym zmotywować się do podobnych działań. Pozytywną korelację pomiędzy uczestnictwem w różnych aktywnościach a poziomem wykształcenia wykazano w raporcie opublikowanym przez Coopera i wsp. [20] oraz badaniu przeprowadzonym przez Fincha i wsp. [21]. Badanie opisane w niniejszej pracy potwierdza to – z analiz wynika, że uczestnictwo w aktywnościach sportowych wzrasta wraz ze wzrostem poziomu wykształcenia. Potrzebnych jest jednak więcej badań w tym zakresie.

Analiza pod kątem poziomu dochodu wykazała, że największe zarobki występują w grupie zawodowych sportowców. Zaobserwowano także, że wraz ze wzrostem dochodu zwiększa się także uczestnictwo w sporcie. Może to być spowodowane tym, że większość sportowców z grupy I gra w tureckich drużynach superligowych. Niższy poziom wykształcenia osób z grupy III może powodować, że osoby te w dużej liczbie przypadków są niewykwalifikowane, a co za tym idzie, mniej zarabiają. Patrząc na to z innego punktu widzenia, można stwierdzić, że miejsce sportu w życiu osoby z niepełnosprawnością, mającej niskie dochody nie jest takie samo jak u osoby z niepełnosprawnością osiągającej wyższe dochody. Osoby takie mają też inne priorytety. Osoby z niepełnosprawnością z niższymi dochodami w porównaniu z osobami, które zarabiają więcej, jeśli uprawiają sport, muszą liczyć się z większymi problemami logistycznymi i technicznymi. W badaniu przeprowadzonym wśród 3352 portugalskich dzieci i młodzieży w wieku 10–18 lat, Seabra [22] doszedł do wniosku, że osoby żyjące w środowisku o wyższym lub średnim poziomie socjoekonomicznym częściej uprawiają sport od tych, u których ten poziom jest niższy.

 Podobne wyniki wykazał Sallis [23], który stwierdził, że uczestnictwo w aktywnościach fizycznych wzrasta wraz ze zwiększaniem się poziomu socjoekonomicznego. Wyniki badania opisanego w niniejszej pracy są zgodne z wynikami badań prowadzonymi przez innych badaczy.

Analiza pod kątem palenia papierosów wykazała, że 77% uczestników badania nie pali. Najwyższy współczynnik palenia wykazano w grupie III. Można zatem stwierdzić, że partycypacja w aktywnościach sportowych – jak oczekiwano – zapobiega paleniu. Ponieważ palenie stanowi czynnik ryzyka rozwoju chorób krążenia oraz ryzyko to jest wyższe u oób z niepełnosprawnością , można stwierdzić, że dzięki dbaniu o siebie oraz unikaniu wspomnianego czynnika ryzyka sportowcy zawodowi mogą  uprawiać sport do późnych lat życia, a osoby z niepełnosprawnością – uczestniczyć w życiu sportowym rekreacyjnie.

Sport stanowi czynnik pobudzający nawyk zdrowego życia. W badaniu opisanym w niniejszej pracy czynnikiem skłaniającym do palenia papierosów przez osoby z niepełnosprawnością z grupy III może być niższa jakość życia i poziom stanu lęku. W literaturze nie ma jednak zbyt wielu badań  dotyczących wpływu partycypacji w sporcie na palenie papierosów [24].

U 23% osób badanych rodzice są w jakiś sposób spokrewnieni. Uważa się, że stanowi to czynnik ryzyka przyczyny wrodzonej niepełnosprawności. Jednak z powodu braku wystarczającej liczby takich przypadków nie można było przeprowadzić pod tym kątem odpowiedniej analizy.

Wcześniejsze badania prowadzone wśród osób z niepełnosprawnością narządu ruchu, część z nich stanowili chorzy z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, skłoniły do włączenia w niniejszym badaniu różnych grup osób z niepełnosprawnościami. W niniejszym badaniu uznaje się, że znaczące różnice pomiędzy poszczególnymi grupami spowodowane były przez małą liczbę przypadków różnych rodzajów niepełnosprawności, pozostających ze sobą w ściśłej zależności. Analizując wyniki, można stwierdzić, że współczynnik występowania zespołu post-polio i paraplegii jest wyższy w grupie I w porównaniu z grupami II i III. Można to wyjaśnić tym, że osoby z zespołem post-polio i paraplegią wykazują więcej zainteresowania sportem. Współczynnik amputacji jest natomiast wyższy w grupie II w porównaniu z innymi grupami. Być może jest to spowodowane tym, że, jak dotąd, piłka nożna dla osób po amputacjach jest jedynym sportem dostępnym dla amatorów oraz że osoby po amputacjach lepiej sobie radzą właśnie w tej dyscplinie sportowej. W grupie III natomiast stwierdzono najwyższy odsetek osób z miopatią, porażeniem mózgowym i innymi chorobami. Wiąże się to z tym, że dyscypliny sportowe, które mogłyby być uprawiane przez osoby chorujące na wspomniane wyżej choroby są w Turcji dopiero w fazie rozwoju i cieszą się mniejszym zainteresowaniem, a ponadto osoby z miopatią czy porażeniem mózgowym czują, że nie nadają się do wykonywania czynności sportowych.

Analiza przyczyn niepełnosprawności wykazała, że 79% osób badanych ma niepełnosprawność nabytą, zaś 21% – wrodzoną. Wśród przyczyn niepełnosprawności nabytej na pierwszym miejscu znajduje się polio (24%), zaś na drugim – wypadki drogowe (18%). Taki wynik można tłumaczyć także tym, że Turcja jest krajem znajdującym się w czołówce światowej pod względem liczby wypadków drogowych. Kiedy osoby cierpiące na zespół post-polio spytano o ich życie sportowe, 90% przypadków z grupy I, 57% z II i 54% z III odpowiedziały, że zanim doszło do niepełnosprawności, interesowały się sportem. Można zatem sądzić, że uprawianie sportu jeszcze w okresie pełnej sprawności odgrywa, z punktu widzenia zawodowych sportowców, aktywną rolę. Są zainteresowani uprawianiem sportu, zaś czynnikiem motywującym staje się utrzymanie tego nawyku jeszcze z okresu pełnej sprawności fizycznej. Niepełnosprawność wrodzoną wśród sportowców-amatorów stwierdza się wśród 68% osób. Może to być spowodowane dużym wsparciem udzielonym autorom badania przez kluby piłkarskie w dotarciu do osób po amputacjach, a także tym, że większość osób po amputacjach ma niepełnosprawność nabytą.  Dużą część sportowców-amatorów biorących udział w niniejszym badaniu stanowili także tenisiści na wózkach inwalidzkich, którzy tym samym mogli przyczynić się wyżej podanego wyniku.

Według Williamsa i Wu [10], brak aktywności sportowej w okresie niepełnosprawności, poprzedzony obecnością takiej aktywności w czasie pełnej sprawności, może być spowodowany zerwaniem więzi społecznych oraz zwiększoną zależnością od innych osób. W tym względzie potwierdzają to także wyniki badania opisanego w niniejszej pracy. W tym samym, wspomnianym wyżej, badaniu, stwierdzono także, że osoby z niepełnosprawnością, które w okresie pełnej sprawności interesowały się sportem, szybciej zaczynają uprawiać sport, a ich kariery sportowe trwają dłużej.

Istnieje wiele badań wskazujących na to, że uczestnictwo w czynnościach sportowych zwiększa jakość życia u osób z niepełnosprawnością [18, 25, 26]. Jednak warto zauażyć, że niewiele takich badań przeprowadzono w Turcji [27].

Uważa się, że osoby z niepełnosprawnością w porównaniu z osobami zdrowymi mają niższą jakość życia. Osoby z niepełnosprawnością, które nawet w swoim domu są zależne od innych, nie potrafią odnaleźć w sobie wystarczająco dużo siły i odwagi, aby uprawiać sport. W badaniu przeprowadzonym przez Groffa i wsp. [5] wśród 483 osób z porażeniem mózgowym, w wieku ponad 18 lat stwierdzono, że uprawianie sportu pozytywnie wpływa na jakość życia i wykonywanie codziennych czynności. Umiejętności wykorzystywania urządzeń wspomagających rozwija się w lepszym stopniu u osób niepełnosprawnych, które częściej uprawiają sport. Takie osoby są ponadto zdrowsze w porównaniu z osobami, które nie wykazują zainteresowania sportem. W tym względzie potwierdzają to wyniki badania opisanego w niniejszej pracy. Zaobserwowano wyższą jakość życia u bardziej wysportowanych osób z niepełnosprawnością we wszystkich podgrupach NHP, z wyjątkiem bólu. Uprawianie sportu i wykonywanie aktywności rekreacyjnych zwiększają jakość życia, a także uświadamiają, co jest konieczne w procesie integracji osoby z niepełnosprawnością ze społeczeństwem.

Analiza pod kątem jakości życia pomiedzy podgrupami NHP wykazała, że brak zainteresowania sportem w grupie wpłynął na izolację społeczną. W badaniu przeprowadzonym przez Devine’a w grupie 14 osób niepełnosprawnych uczestniczących w aktywnościach rekreacyjnych stwierdzono, że społeczna akceptacja stanowiła okazję do nawiązania pozytywnych relacji międzyludzkich i przyczyniła się do poczucia przynależności grupowej oraz komunikacji, jako równych sobie ludzi [26]. Umożliwia to uprawianie sportów i wykonywanie aktywności rekreacyjnych. Izolacja społeczna osób uprawiających sport zmniejsza się ze względu na zwiększenie akceptacji tych osób przez społeczeństwo. W tym względzie wyniki uzyskane w niniejszym badaniu potwierdzają wyniki badania Devine’a. Aktywności rekreacyjne łączą ludzi oraz integrują osoby pełnosprawne z osobami z niepełnosprawnością. Uwagę skupia się wówczas na umiejętnościach oraz pracy zespołowej. W aktywnościach rekreacyjnych ważny jest cel działania, a nie niepełnosprawność danej osoby. W wielu badaniach podkreślano także podgrupę stanów emocjonalnych.

W badaniu przeprowadzonym przez Murakiego i wsp. [28] wśród 162 mężczyzn z uszkodzonym rdzeniem kręgowym stwierdzono niższy współczynnik zachorowalności na depresję wśród osób prowadzących aktywne życie sportowe. W tym samym badaniu wykazano, że wraz ze wzrostem częstości wykonywanych ćwiczeń zwiekszają się także płynące z nich korzyści psychologiczne. Można to łączyć z korzyściami fizycznymi płynącymi z uprawiania sportu. Wraz ze wzrostem sprawności fizycznej wzrasta niezależność i poprawia się nastrój. W badaniu opisanym w niniejszej pracy wskazano na znaczną różnicę pomiędzy poszczególnymi grupami pod kątem parametru emocjonalnego w ocenie jakości życia. Wyniki pozostają zgodne z wynikami uzyskanymi przez innych badaczy.

Uczestnictwo w czynnościach sportowych zmniejsza izolację społeczną, ponieważ umożliwia kontakty z innymi, zwiększa niezależność, przywraca właściwy stan emocjonalny i zwiększa wskaźnik aktywności fizycznej. Potwierdzają to także inne badania dostępne w literaturze.

Analiza porównawcza grup pod względem poczucia lęku wykazała brak różnic w zakresie poziomu stanu lęku oraz statystycznie istotną różnicę w poziomie cechy lęku. Poziom tej drugiej jest wyższy w grupie III niż w grupie I.

Według wyników badania przeprowadzonego przez Tsivgoulisa i wsp. [29] poziom poczucia lęku jest wysoki u osób niepełnosprawnych wykazujących wysoką dysfunkcję. Jeśli za dysfunkcję uzna się niski poziom aktywności fizycznej, to można stwierdzić, że wysoki poziom poczucia lęku został spowodowany istotnie różnymi parametrami aktywności fizycznej w grupie III w porównaniu z dwoma pozostałymi grupami. W tym względzie wyniki badania przeprowadzonego przez Tsivgoulisa są zgodne z badaniem opisanym w niniejszej pracy.

W badaniu przeprowadzonym przez Gioię i wsp. [30], którzy analizowali poziom poczucia lęku u 137 mężczyzn z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, wykazano, że poziom lęku jest wysoki u osób niezainteresowanych aktywnością sportową. W badaniu poziomu poczucia lęku Murakiego udział wzięło 169 mężczyzn z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, których podzielono na 4 grupy, w zależności od stopnia partycypacji w aktywnościach sportowych. Wykazano, że poziom cechy lęku jest niższy w grupie osób najbardziej aktywnych fizycznie [28]. Potwierdzają to również wyniki badania autorów niniejszej pracy.

Analizy wpływu poziomu uzyskiwanych dochodów na poziom poczucia lęku nie pozwoliły na uzyskanie wyników istotnych statystycznie. Gioai i wsp. [30] stwierdzili brak korelacji pomiędzy zmiennymi psychologicznymi a czynnikami demograficznymi typu: wiek, płeć poziom wykształcenia i zawód.

Ograniczeniem przeprowadzonego badania była liczba badanych osób równa 100. W celu uzyskania rzetelnych wyników istotne jest dotarcie do jak największej liczby przypadków. Biorąc jednak pod uwagę populację osób z niepełnosprawnością oraz problemy w dotarciu do nich, można stwierdzić, że liczba osób, które wzięły udział w opisanym badaniu, jest wystarczająca.

Autorzy są zdania, że wyniki ich badania staną się źródłem dalszych badań w kierunku niepełnosprawności oraz rzucą światło na strukturę takich badań.

Piśmiennictwo

1. Canavarro MC, Serra AV, Simoes MR, Rijo D, Pereira M, Gameiro S, et al.: Development and psychometric properties of the World Health Organization Quality of Life Assessment Instrument (WHOQOL-100) in Portugal. International Journal of Behavioral Medicine 2009; 16 (2): 116–124.

2. Dijker M: Quality of life after spinal cord injury: a meta-analysis of the effects of disablement components. Spinal Cord1997; 35: 829–840.

3. Jain NB, Sullivan M, Kazis LE, Tun CG, Garshick E: Factors associated with health-related quality of life in chronic spinal cord injury. American Journal of Physical Medicine and Rehabilitation 2007; 86 (5): 387–396.

4. Singh R, Dhankar SS, Rohilla R: Quality of life of people with spinal cord injury in Northern India. International Journal of Rehabilitation Research 2008; 31: 247–251.

5. Groff DG, Lundberg NR, Zabriskie RB: Influence of adapted sport on quality of life: perceptions of athletes with cerebral palsy. Disability Rehabilitation 2009; 31 (4): 318–326.

6. Öztürk O:  Ruh Sağlığı ve Bozuklukları 1994: Ankara, Hekimler Yayın Birliği, 5. Baskı.

7. Cüceloğlu D:İnsan ve Davranışı 1996: İstanbul, Remzi Kitabevi, 6. Baskı.

8. Murphy NA, Carbone PS: Promoting the participation of children with disabilities in sports, recreation, and physical activities. Pediatrics 2008; 121 (5): 1057–1061.

9. Tasiemski T, Kennedy P, Gardner BP, Taylor N: The association of sports and physical recreation with life satisfaction in a community sample of people with spinal cord injuries. NeuroRehabilitation 2005; 20 (4): 253–265.

10.  Wu SK, Williams T: Factors influencing sport participation among athletes with spinal cord injury. Medicine and Science in Sports and Exercise 2001; 33 (2): 177–182.

11.  Küçükdeveci AA, McKenna SP, Kutlay S, Gursel Y, Whalley D, Arasil T: The development and psychometric assessment of the Turkish version of the Nottingham Health Profile. International Journal of Rehabilitation Resolutions 2000; 23 (1): 31–38.

12.  Baro E, Ferrer M, Vazquez O, Miralles R, Pont A, Esperanza A, et al.: Using the Nottingham Health Profile (NHP) among older adult inpatients with varying cognitive function. Quality of  Life Research 2006; 15 (4): 575585.

13.  Cieza A, Stucki G: Content comparison of health-related quality of life (HRQOL) instruments based on the international classification of functioning, disability and health (ICF). Quality of Life Research 2005; 14:1225–1237.

14.  Spielberger CD, Gorsuch Lushene RE: STAI manual for the State- Trait Anxiety Inventory. Palo Alto, CA: Consulting Psychologists Press, 1970.

15.  Öner N, LeCompte A: Hand Book of State-Trait Anxiety Inventory. Turkey: Bogazici University Press. No. 333,1998.

16.  Slater D, Meade MA: Participation in recreation and sports for persons with spinal cord injury: review and recommendations. NeuroRehabilitation 2004; 19 (2): 121–129.

17.  Anderson DM, Wozencroft A: Adolescent girls’ involvement in disability sport: a comparison of social supprt mechanisms. Journal of Leisure Research 2008; 40 (2): 183–207.

18.  Santiago M, Coyle C: Leisure-time physical activity and secondary conditions in women with physical disabilities. Disability Rehabilitation 2004; 26 (8): 485–494.

19.  Sallis JF, Prochaska JJ, Taylor WC: A review of correlates of physical activity of children and adolescents. Medicine and Science in Sports and Exercise 2000; 32: 963–975.

20.  Cooper RA, Quatrano LA, Axelson PW, Harlan W, Stineman M, Franklin B, et al.:  Research on physical activity and health among people with disabilities: a consensus statement. Journal of Rehabilitation Research and Development 1999; 36 (2): 142–154.

21.  Finch C, Owen N, Price R: Current injury or disability as a barrier to being more physically active. Medicine and Science in Sports and Exercise 2001; 33 (5): 778–782.

22.  Seabra AF, Mendonca DM, Thomis MA, Peters TJ, Maia JA: Associations between sport participation, demographic and socio-cultural factors in Portuguese children and adolescents. Euopean Journal of Public Health 2008; 18 (1): 25–30.

23.  Sallis JF, Kraft K, Linton LS: How the environment shapes physical activity: a transdisciplinary research agenda. American Journal of Preventive Medicine 2002; 22 (3): 208.

24.  Wichstrøm T, Wichstrøm L: Does sports participation during adolescence prevent later alcohol, tobacco and cannabis use?. Addiction 2009; 104 (1): 138–149.

25.  van der Ploeg HP, Streppel KR, van der Beek AJ, van der Woude LH, van Harten WH, van Mechelen W: Underlying mechanisms of improving physical activity behavior after rehabilitation. International Journal of Behavioral Medicine 2008; 15 (2): 101–108.

26.  Devine MA: Being a doer instead of a viewer’: The role of inclusive leisure contexts in determining social acceptance for people with disabilities. Journal of Leisure Research 2004; 36(2): 137–159.

27.  Yazicioglu K, Yavuz F, Goktepe A, Tan A: Influence of adapted sports on quality of life and life satisfaction in sport participants and non-sport participants with physical disabilities. Disability and Health Journal 2012; 5 (4):  249–253.

28.  Muraki S, Tsunawake N, Hiramatsu S,Yamasaki M:  The effect of frequency and mode of sports activity on the psychological status in tetraplegics and paraplegics. Spinal Cord, 2000; 38 (5): 309–314.

29.  Tsivgoulis G, Triantafyllou N, Papageorgiou C, Evangelopoulos ME, Kararizou E, Sfagos C, et al.: Associations of the Expanded Disability Status Scale with anxiety and depression in multiple sclerosis outpatients. ACTA Neurologica Scandinavica 2007;115 (1): 67–72.

30.  Gioia MC, Cerasa A, Di Lucente L. Brunelli S, Castellano V, Traballesi M: Psychological impact of sports activity in spinal cord injury patients. Scandinavian Journal of  Medicine and Science in Sports 2006; 16 (6): 412416.

oceń artykuł

01234
01234
01234

Dodaj komentarz


PJRR-TV

Narzędzia